Mag een notaris ChatGPT gebruiken?

Mag het nu wel of niet?

De vraag leeft op vrijwel elk notariskantoor: mag een notaris ChatGPT gebruiken? Het antwoord is genuanceerd, maar niet vaag. Ja, ChatGPT en vergelijkbare publieke AI-tools zijn bruikbaar voor algemene taken zonder vertrouwelijke informatie. Nee, cliënt- of dossiergegevens horen daar nooit in thuis, ook niet gedeeltelijk en ook niet eenmalig. De praktijk laat bovendien zien dat het gebruik er allang is: medewerkers proberen het thuis of op kantoor, met of zonder medeweten van de notaris. Juist daarom verdient de vraag een helder antwoord in plaats van een stilzwijgend gedoogbeleid.

De grens ligt bij herleidbaarheid. Zodra een prompt namen, adressen, BSN's, bedragen, familieverhoudingen of andere dossierkenmerken bevat, deelt het kantoor vertrouwelijke informatie met een externe partij waarover het geen controle heeft. Dat raakt direct aan de geheimhoudingsplicht van artikel 22 Wet op het notarisambt, die geen uitzondering kent voor handige hulpmiddelen.

In onze whitepaper IT-Landschap Notariaat 2026 delen wij publieke chatbots zoals ChatGPT in op het laagste niveau van AI-volwassenheid: generieke tools zonder notariële context en zonder Data-Schild. Ons oordeel daar is streng en bewust: het gebruik hiervan voor cliëntdossiers is tuchtrechtelijk gezien onverantwoord.

Waarom horen dossiergegevens nooit in een publieke chatbot?

Drie juridische kaders komen samen zodra dossiergegevens een publieke AI-tool ingaan.

• Artikel 22 Wna: de geheimhoudingsplicht geldt voor alles wat de notaris in de uitoefening van het ambt verneemt. Invoeren in een externe chatbot is delen met een derde, zonder dat daar een notariële grondslag voor bestaat.
• De AVG: een prompt met persoonsgegevens is een verwerking. Bij publieke tools is vaak onduidelijk waar gegevens worden opgeslagen, of ze buiten de EU worden verwerkt en of prompts worden gebruikt om modellen te trainen. Zonder verwerkersovereenkomst en grondslag is dat niet te verantwoorden.
• De zorgplicht: de notaris moet instaan voor de juistheid van zijn werk. Publieke chatbots kunnen overtuigend klinkende maar onjuiste antwoorden geven, zonder bronvermelding en zonder herleidbaarheid.

Daar komt bij dat gratis en particuliere varianten van deze tools prompts standaard kunnen gebruiken om hun modellen te verbeteren. Wat eenmaal is ingevoerd, is niet meer terug te halen. Voor een ambt waarvan het bestaansrecht op vertrouwelijkheid rust, is dat een onaanvaardbaar risico.

Wat vraagt de KNB AI-Weegschaal?

De KNB heeft met de AI-Weegschaal een praktisch afwegingskader neergezet voor veilig AI-gebruik in het notariaat. De kern: weeg per toepassing de voordelen af tegen de risico's, en borg daarbij vertrouwelijkheid, controleerbaarheid van uitkomsten en menselijk toezicht.

Voor ChatGPT-gebruik betekent dat concreet: benoem waarvoor de tool wel en niet mag worden ingezet, zorg dat medewerkers begrijpen wat er met een prompt gebeurt, en leg vast dat uitkomsten nooit ongecontroleerd in een dossier of akte belanden. Een tool die geen inzicht geeft in zijn bronnen en werking, komt in die weging al snel slecht uit de bus zodra er iets vertrouwelijks op het spel staat.

Leg die afweging bovendien vast. Een kantoor dat kan laten zien wanneer en waarom een AI-toepassing is toegestaan of juist afgewezen, staat sterker richting cliënten, toezichthouders en het eigen team.

Wat betekent artikel 4 van de EU AI Act voor uw kantoor?

Sinds 2 februari 2025 geldt artikel 4 van de EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689): organisaties die AI-systemen gebruiken, moeten zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. Die plicht geldt ook voor een notariskantoor waar medewerkers ChatGPT gebruiken, zelfs incidenteel.

AI-geletterdheid betekent dat medewerkers begrijpen wat een AI-systeem kan, waar het faalt en welke risico's het gebruik meebrengt. Een kantoor moet daar aantoonbaar werk van maken. Een schriftelijk AI-beleid met bijbehorende instructie is daarmee geen luxe meer, maar de logische invulling van een wettelijke plicht. Ook de Gedragscode Informatiebeveiliging Notariaat wijst in dezelfde richting: kantoren moeten hun informatiebeveiliging bewust en aantoonbaar op orde hebben, en ongereguleerd chatbotgebruik past daar niet bij.

Welke taken kunnen wel in ChatGPT, en welke nooit?

Gartner adviseert in zijn artikel over wanneer generatieve AI niet te gebruiken is, terughoudend te zijn zodra feitelijke juistheid, uitlegbaarheid en vertrouwelijkheid zwaar wegen, en generatieve AI vooral in te zetten waar taalvaardigheid en variatie gevraagd zijn. Vertaald naar de notariële praktijk levert dat een heldere tweedeling op. De vuistregel voor het kantoor: alles wat u niet op een openbare website zou zetten, hoort ook niet in een publieke chatbot.

Zonder cliënt- of dossiergegevens kan een publieke chatbot bijvoorbeeld helpen bij:

• Het herformuleren van algemene teksten, zoals een uitlegparagraaf voor de website van het kantoor.
• Het brainstormen over de opzet van een presentatie, nieuwsbrief of interne instructie.
• Algemene, niet-zaakgebonden vragen, waarvan het antwoord altijd zelf wordt gecontroleerd.

Nooit in een publieke chatbot thuis horen:

• Conceptakten, clausules of correspondentie met partijgegevens.
• Dossierstukken, ook niet samengevat en ook niet gedeeltelijk geanonimiseerd.
• Wwft-beoordelingen, risicosignaleringen en alles wat de wilscontrole raakt.
• Juridische conclusies waarop cliënt of kantoor moet kunnen vertrouwen zonder eigen controle.

Hoe ziet een veilige inrichting eruit?

Een verbod alleen werkt niet. Medewerkers grijpen naar ChatGPT omdat het werk zich opstapelt, niet uit onwil. Een werkbaar beleid combineert daarom drie elementen: duidelijke regels, een veilig alternatief en menselijk toezicht.

Begin met een AI-protocol dat vastlegt welke tools zijn toegestaan, waarvoor, en wat er nooit in een prompt mag. Wij hebben daarvoor een gratis Concept Model AI-Protocol opgesteld, dat de AI Act, de AVG en de Wna vertaalt naar werkbare kantoorafspraken. U past het aan naar uw kantoor en stelt het vandaag nog vast.

Bied vervolgens een privaat alternatief dat wél met dossiers overweg kan. Bij aiNotaris verlaten privacygevoelige gegevens de eigen omgeving niet: het Data-Schild anonimiseert persoonsgegevens vóór verwerking, de omgeving draait 100% privaat binnen de EU en aiNotaris is ISO/IEC 27001:2022-gecertificeerd. Hoe dat werkt, leest u op onze pagina's over vertrouwelijkheid en security. En omdat aiNotaris naast uw NSL/DMS werkt, hoeft niemand meer te knippen en te plakken naar een losse chatbot: de digitale collega's werken binnen het dossier zelf.

Houd tot slot de mens aan zet. De software stelt voor, de notaris beoordeelt en tekent. Dat human-in-the-loop-principe is niet alleen een uitgangspunt van de KNB AI-Weegschaal, maar ook de enige inrichting die past bij een ambt waarin de verantwoordelijkheid niet overdraagbaar is.